از آنجا که خیزش سراسری سال ۱۴۰۱ مهمترین رویداد برای ایرانیان داخل و خارج از ایران است قابل توجه است که بسیاری از حقوق اولیه بشر در این سال از شهروندان سلب شد. در این مجموعه مهمترین حقوق سلبشده را مرور میکنیم.
پنچ: حق اعتراض و تجمع
سرکوب و سلب حق اعتراض و تجمع از شهروندان در ایران در سال گذشته (۱۴۰۱) مانند ۴۳ سال پیش از آن نیز ادامه داشته و چه بسا با افزایش نیز روبرو بوده است. بنا بر آمارها دستکم ۵۳۰ نفر از شهروندان در ایران در سال گذشته به دلیل تلاش برای بهره مندی از حق اعتراض و تجمع خود، کشته و نزدیک به ۲۰ هزار نفر نیز دستگیر شدند.
حق اعتراض و تجمع از جمله حقوقی است که به عنوان نسل اول حقوق بشر به رسمیت شناخته شده و لزوم بهره مندی از آن به مانند دیگر حقوق نسل اول حقوق بشر به مانند حق حیات، حق آزادی، حق دسترسی به عدالت و آزادی بوده و از این رو غیر قابل سلب و انکار محسوب میشود. اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی از جمله اسنادی هستند که در آنها حق استفاده آزادانه از حق اعتراض و تجمع مورد تاکید و تضمین قرار گرفته است.
لزوم بهره مندی از حق اعتراض و راهپیمایی علاوه بر اسناد بین المللی حقوق بشری در قوانین موضوعه داخلی در ایران نیز به صراحت به رسمیت شناخته شده است. بر اساس اصل ۲۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی هرگونه راهپیمایی و تجمعات مشروط بر عدم حمل سلاح توسط تظاهرکنندگان و «به شرط آنکه مخل به مبانی اسلام نباشد» آزاد است.
