برای اینکه کارگری شامل بیمه ازکارافتادگی شود پس از بروز سانحه یا بیماری ابتدا باید تحت درمان قرار بگیرد. در صورتی که کارگر پس از طی مراحل درمان بهبودی پیدا نکند سازمان تامین اجتماعی او را به کمیسیون پزشکی معرفی میکند. برای اینکه میزان ازکارافتادگی روحی و جسمی کارگر مشخص شود، کمیسیونهای بدوی و تجدیدنظر پزشکی تشکیل میشوند. ابتدا موضوع در کمیسیون بدوی یا همان اولیه بررسی میشود و یک رأی صادر میشود که نشان میدهد کارگر ازکارافتاده است یا نه و اگر ازکارافتاده است میزان ازکارافتادگی چقدر است. در صورتی که کارگر به رأی اعتراض داشته باشد پرونده برای بررسی مجدد به کمیسیون تجدیدنظر فرستاده میشود که این کمیسیون رأی نهایی را صادر میکند.
نکته: در برخی مواد ممکن است سازمان تامین اجتماعی بعد از معاینه پزشکی کارگر ازکارافتاده نظر بدهد که کارگر باید در کارهای سبکتری به کار گرفته شود. در این حالت کارفرما موظف به ارجاع کار سبکتر به کارگر بدون کسر حقوق است. یعنی نمیتواند در ازای ارجاع کار سبکتر حقوق او را کمتر کند.
میزان بیمه ازکارافتادگی بستگی به میانگین دستمزد کارگر در زمان کار، سابقه پرداخت بیمه و میزان ازکارافتادگی او دارد. سازمان تامین اجتماعی بعد از مشخصشدن میزان ازکارافتادگی، دقیقا مقدار پولی که باید به کارگر پرداخت شود را محاسبه میکند اما به طور خلاصه میزان حقوق بیمه ازکارافتادگی کلی که ناشی از کار باشد، معادل یک سیام حقوق متوسط کارگر ضرب در سنوات پرداخت بیمه است؛ مشروط بر اینکه این مبلغ از پنجاه درصد مزد یا حقوق متوسط ماهانه او کمتر و از صد درصد آن بیشتر نباشد.